فصل دويم : در ماهيّت و احوال آن است . فصل سيم : در مركّب از ماهيّت و وجود و عدم ، و علّت و معلول است . و حصر در اين فصول بنابر حصر استقرائيست كه در امور عامّه يافت شده . اما بيان فصل اوّل : مصنّف - رحمه اللّه تعالى - فرموده به نحوى كه در متن گذشت . [ فصل اول در وجود و عدم است ] الفصل الاوّل : فى الوجود و العدم ، الى آخره [ مسأله اول در تعريف وجود ] يعنى تحديد و تعريف وجود به « ثابت العين » ، و عدم به « منفى العين » ، به نحوى كه بعض متكلّمين كرده‌اند - و مصنّف رحمه اللّه اشاره بر آن نمود به اين نحو : « و تحديدهما بالثابت العين و المنفى العين أو الذي يمكن أن يخبر عنه و نقيضه أو به غير ذلك يشتمل على دور ظاهر » « 1 » - و آنچه حكما نيز بيان / * ب / 2 / نموده‌اند - كه موجود چيزيست كه خبر از آن توان داد ، و معدوم [ الف - 3 ] چيزيست كه خبر از آن نتوان داد ، هر چند كه اين خبر از عدم به سبب وجود تصوّرى باشد ، و غير اين ؛ مثل آن كه موجود فاعل است ، و معدوم منفعل - همهء آن مشتمل بر دور ظاهر است . يعنى توقّف شىء بر نفس است به يك مرتبه ، به جهت آن كه ثابت و منفى به معنى موجود و معدوم است . و « الذي : اشاره به موجود و معدوم است ، و در فاعل وجود ، و در

--> ( 1 ) . ن ، الف : - و مصنّف رحمه . . . ظاهر